Gốc rễ của khổ
“Có một cô gái, người mà trên đời này, yêu thương cô nhiều nhất chính là cha.
Từ ngày cô chào đời, trong mắt ông, cô là báu vật. Ông yêu thương, che chở, dịu dàng và kiên nhẫn dạy dỗ cô từng chút một. Những ký ức về sự quan tâm ấy được cô cất giữ rất sâu trong tim. Với cô, cha vừa là người đàn ông quân tử, nhẹ nhàng, vừa là chỗ dựa vững vàng và can trường nhất của cuộc đời mình.
Ngày cô tốt nghiệp, cha có mặt từ rất sớm. Trong buổi lễ, khi nhìn con gái bước lên nhận bằng, đôi mắt ông hoe đỏ vì tự hào. Đến ngày cô lập gia đình, trong đám cưới, ông nắm tay con rể, dặn dò bằng giọng trầm nhưng run run: hãy thay ông chăm sóc con gái thật tốt, đừng để cô phải khóc, đừng để cô phải quay về tìm ông trong đau khổ.
Không lâu sau đó, cha cô qua đời vì bạo bệnh.
Nỗi đau đến quá đột ngột khiến cô như mất phương hướng. Suốt nhiều tháng liền, cô gần như không ăn uống, người gầy rộc đi, bỏ dở công việc, chẳng còn tâm trí làm bất cứ điều gì. Mỗi ngày trôi qua, cô chỉ nằm đó, sống trong những ký ức về hai cha con, như thể chỉ cần níu chặt kỷ niệm thì cha vẫn còn đâu đó bên mình.
Trước khi mất, cha không để lại cho cô nhiều thứ. Chỉ có một chiếc đồng hồ – món quà ông từng chắt chiu mua tặng con gái, vì nghĩ rằng nó hợp với cô. Dù không đeo thường xuyên, cô nâng niu chiếc đồng hồ ấy như một vật quý giá nhất đời mình. Từ ngày cha mất, nó càng trở nên vô giá. Cô hay để nó trong túi xách, như thể mang theo chiếc đồng hồ là mang theo cả sự hiện diện của cha bên cạnh.
Một ngày nọ, trên đường về nhà, cô bị giật mất túi xách.
Khoảnh khắc ấy, cô run rẩy. Trời đất như sụp đổ. Trong túi còn nhiều giấy tờ quan trọng và đồ đạc có giá trị, nhưng cô chẳng còn để tâm đến bất cứ thứ gì. Điều duy nhất hiện lên trong đầu cô là: chiếc đồng hồ của cha đã mất rồi.
Ngày xưa, cô từng làm mất một chiếc đồng hồ trị giá vài chục triệu đồng. Khi ấy, cô chỉ tiếc của, rồi thôi. Nhưng lần này, dù chiếc đồng hồ chỉ đáng giá vài trăm nghìn, nỗi đau lại lớn đến mức khiến cô nghẹt thở, như thể vừa mất cha thêm một lần nữa.”
Thoạt nhìn, nỗi đau của cô gái đến từ việc mất một chiếc đồng hồ.
Nhưng bản chất của nỗi đau ấy không nằm ở chiếc đồng hồ, mà nằm ở tình yêu sâu nặng cô dành cho cha mình.
Chiếc đồng hồ có ý nghĩa đặc biệt với cô vì đó là món quà cha để lại. Cô bám víu vào nó như một cách xoa dịu nỗi nhớ, như một bằng chứng rằng cha vẫn còn hiện diện bên mình. Khi chiếc đồng hồ mất đi, điểm tựa tinh thần ấy cũng sụp đổ. Nỗi đau vì vậy không còn là mất một vật, mà là cảm giác mất cha thêm một lần nữa.
Chính sự dính mắc ấy đã khiến nỗi khổ trỗi dậy, sâu và dữ dội, ngang bằng với nỗi đau ngày cô tiễn cha rời khỏi cuộc đời này.
Mô hình cây của khổ đau
Như sơ đồ hình cây này ta có thể thấy rằng sự bám víu, dính mắc, ràng buộc là nguyên nhân của khổ đau. Và nó còn có cả gốc rễ của nó. Và rễ cây là thứ nuôi sống toàn bộ sự khổ đau.
Gốc rễ của khổ đau: Tham – Sân – Si
Tham (tham lam, níu kéo)
Cô gái không chỉ buồn vì mất một món đồ, mà vì cô muốn giữ kỷ vật ấy mãi mãi, muốn níu giữ cảm giác rằng cha mình vẫn còn ở bên.
Tình yêu dành cho cha là một điều vô cùng tốt đẹp. Nhưng khi cô không chấp nhận được sự vô thường rằng cha không thể ở cạnh cô suốt đời thì tình yêu ấy dần mất đi sự tỉnh táo (vô minh). Cô muốn cha ở với mình mãi, bất chấp quy luật sinh – lão – bệnh – tử mà không ai có thể tránh khỏi.
Chính tại đây, yêu thương đã chuyển hóa thành tham.
Tham không phải vì ích kỷ, mà vì bám víu.
Và khi con người muốn giữ một điều vốn dĩ không thể giữ, khổ đau là điều chắc chắn xảy ra.
Sân (giận dữ)
Từ tâm tham đối với cha và chiếc đồng hồ, khi chiếc đồng hồ bị mất, cô không chỉ buồn mà còn sinh ra giận dữ. Chính từ sự bám víu ấy, tâm sân bắt đầu xuất hiện.
Khoảnh khắc chiếc túi bị giật đi, cô rơi vào trạng thái:
- Sốc
- Run rẩy
- Trời đất như sụp đổ
Nhưng cơn sân ấy không chỉ là giận kẻ cướp hay tức vì mất đồ. Sân ở đây sâu hơn: đó là sự chống đối thực tại. Là cảm giác không chấp nhận điều đang xảy ra, là câu hỏi bật lên trong tâm:
“Tại sao chuyện này lại xảy ra với mình?”
Khi thực tại không diễn ra theo điều ta mong muốn, tâm sân liền khởi lên, và nỗi khổ theo đó mà lan rộng.
Si (Không thấy được sự thật)
Ở đây, si (ngu dốt) không có nghĩa là kém thông minh hay dốt nát.
Nó đơn giản là không hiểu đúng bản chất của sự việc, không thấy được quy luật tự nhiên của cuộc sống.
Si là gốc sâu nhất của nỗi khổ.
Vì không thấy rõ, cô gái đã hiểu sai: cô tin rằng chiếc đồng hồ chính là hình ảnh của cha mình. Thế nên khi chiếc đồng hồ mất đi, cô có cảm giác như cha đã rời xa cô thêm một lần nữa.
Trong khi sự thật rất đơn giản:
- Chiếc đồng hồ chỉ là một món đồ
- Tình yêu và ký ức về cha không nằm trong món đồ ấy
Cô đau khổ vì không hiểu rằng mọi thứ đều vô thường, đều có lúc đến và lúc đi. Không ai có thể ở bên ta mãi mãi, dù ta yêu thương họ đến đâu.
Chính sự “không biết” ấy khiến cô không nhìn đúng sự thật. Và cô gắn nỗi nhớ và tình cảm của mình vào một vật bên ngoài. Và khi vật mất đi, nỗi khổ trong cô bùng lên, sâu và dữ dội.
Ảo tưởng tạo ra Si
Ảo tưởng giống như một lớp sương mù che khuất sự thật. Sự thật vẫn ở đó, nhưng vì bị che mờ nên ta không còn nhìn thấy rõ.
Ảo tưởng của cô gái là tin rằng:
“Chiếc đồng hồ có thể giữ lại hình ảnh của cha, giữ lại tình yêu, và giữ lại cảm giác rằng cha vẫn còn ở bên mình.”
Vì tin như vậy, khi chiếc đồng hồ mất đi, cô không chỉ mất một món đồ, mà cảm thấy như cảm xúc, ký ức và sự gắn bó của mình cũng bị lấy đi theo.
Cái tôi – Của tôi: Phân bón mạnh nhất của khổ đau
“Chiếc đồng hồ của cha tôi.”
“Kỷ vật của tôi.”
“Nỗi đau của tôi.”
Chỉ cần gắn thêm hai chữ của tôi, mọi chuyện lập tức vận hành theo một cách khác. Khổ đau vì thế cũng bén rễ sâu hơn.
Nếu chiếc đồng hồ ấy là của một người xa lạ bị mất, cô gái sẽ không đau khổ như vậy. Nếu chiếc đồng hồ đó không gắn với cha của cô, nỗi đau cũng không dữ dội đến thế. Cũng giống như khi ta thấy một người khác mất đồ, ta có thể tiếc thay, nhưng sẽ không buồn bã hay tức giận như khi chính mình mất.
Sự thật: Chiếc rìu làm đổ cây khổ đau
Sự thật giống như ánh nắng mặt trời. Khi nó xuất hiện, mây mù của ảo tưởng tự tan đi. Không cần xua đuổi, không cần chống cự, chỉ cần có ánh sáng thì bóng tối không còn chỗ đứng.
Khi con người thấy rõ sự thật, cái si (sự không hiểu, hiểu sai) dần được xóa bỏ. Và khi si không còn, nỗi khổ cũng không còn gốc để bám vào. Khổ đau không biến mất vì ta cố quên đi, mà vì ta đã hiểu.
Cô gái, khi hiểu ra điều này, vẫn nhớ cha, vẫn thương cha. Nhưng ký ức về cha giờ đây mang lại sự ấm áp và bình yên, chứ không còn là nỗi đau. Cô hạnh phúc khi nghĩ về cha, bởi cô biết rằng tình yêu không mất đi, chỉ là không còn tồn tại dưới hình thức cũ.
Hiểu rằng mọi thứ đều vô thường.
Hiểu rằng tình yêu không nằm trong sự sở hữu.
Hiểu rằng không có gì thuộc về ta mãi mãi.
Từ sự hiểu biết ấy, con người thức tỉnh. Không phải để trở nên lạnh lùng, mà để sống nhẹ nhàng hơn, yêu thương trọn vẹn hơn và hạnh phúc hơn với chính đời sống của mình.
Kết
Nội dung trên được mình chiêm nghiệm và viết lại từ cuốn sách Khởi Chánh Nghiệp. Một quyển sách nói về cách nhìn lại cuộc sống và doanh nghiệp theo góc nhìn của phật học.
Đây là cuốn sách không đọc để “biết thêm”, mà đọc để hiểu mình hơn, hiểu vì sao ta khổ, và làm thế nào để bớt khổ một cách bền vững. Nếu bạn đang loay hoay với cảm xúc, với mất mát, hoặc chỉ đơn giản là muốn sống nhẹ hơn, mình rất khuyên bạn nên đọc Khởi Chánh Nghiệp một lần.
Mình sẽ tiếp tục chia sẻ những nội dung hay, dễ hiểu được đúc rút từ Khởi Chánh Nghiệp và nhiều cuốn sách giá trị khác.
Nếu bạn quan tâm đến hành trình hiểu mình, sống tỉnh táo và hạnh phúc hơn, hãy theo dõi mình để cùng đọc, cùng suy ngẫm và cùng lớn lên mỗi ngày.
—————
Linkachu- người đã chiến đấu với cân nặng gần 20 năm và thử nghiệm thành công phương pháp ăn no đầy đủ chất vẫn giảm cân, không cần tập luyện.
Sẵn sàng đồng hành hướng nghiệp và định vị phát triển cho độ tuổi từ 18-33.
Đây là facebook của tớ! LinkachuMC
Tìm hiểu thêm về mình tại Linkachu.net
Vietnamese 
English