Có những cuốn sách người ta đọc một lần rồi cất lên kệ. Nhưng cũng có những cuốn sách không bao giờ “kết thúc”. Nó cứ nằm đó, ở một góc rất quen thuộc trong cuộc sống của mình. Với tôi, Totto-chan bên cửa sổ của Tetsuko Kuroyanagi là một cuốn sách như vậy.
Nó nằm ở đầu giường. Không phải vì tôi cần đọc nó mỗi ngày. Mà vì tôi biết, có những lúc mình sẽ cần mở nó ra.
Những lúc lòng hơi ồn ào một chút.
Những lúc cuộc sống trở nên quá nhanh.
Những lúc tôi chỉ muốn tìm lại một cảm giác rất giản dị: sự bình yên.
Nhưng càng đọc, tôi càng nhận ra cuốn sách này không chỉ giúp tôi bình yên mà nó còn khiến chúng ta suy nghĩ rất nhiều về trẻ em và cách người lớn đối xử với trẻ.
Giới thiệu ngắn về cuốn sách
Totto-chan bên cửa sổ là những hồi ức tuổi thơ của Tetsuko Kuroyanagi, một cuốn sách được viết bằng giọng kể rất nhẹ nhàng nhưng lại chứa đựng rất nhiều suy ngẫm về giáo dục và cách người lớn nhìn trẻ em. Đây là một cuốn sách dễ đọc, dễ hiểu, dễ đồng cảm với tác giả. Câu chuyện của Totto-chan không chỉ dừng lại ở trang sách. Tác phẩm đã được chuyển thể thành phim hoạt hình chiếu rạp mang tên Totto-chan: The Little Girl at the Window.
Nhân vật chính là cô bé Totto-chan, một đứa trẻ vô cùng tò mò, hiếu động và có phần “khác biệt”. Cô bé đặt rất nhiều câu hỏi, thích khám phá mọi thứ xung quanh và luôn hành động theo sự hứng thú của mình. Nhưng chính sự khác biệt ấy lại khiến Totto-chan bị xem là một học sinh “khó dạy”. Cuối cùng, cô bé bị đuổi khỏi ngôi trường tiểu học đầu tiên khi còn rất nhỏ.
Sau đó, mẹ đã đưa Totto-chan đến một ngôi trường rất đặc biệt, đó là trường Tomoe.
Ở đó, lớp học không phải là những căn phòng quen thuộc mà là những toa tàu cũ. Học sinh được tự chọn môn học trong ngày, được học ngoài thiên nhiên, được đặt câu hỏi và khám phá thế giới theo cách của riêng mình. Ngôi trường này có phương pháp giáo dục rất đặc biệt khiến tôi ngẫm nghĩ rất nhiều về cách mình giao tiếp và ứng xử với trẻ em.
Đôi khi tôi nghĩ, nếu ngày đó Totto-chan chỉ được nhìn nhận như một đứa trẻ “bất trị”, nếu cô bé tiếp tục ở trong một môi trường luôn phán xét và kìm hãm sự khác biệt, có lẽ cuộc đời của tác giả đã rẽ sang một hướng hoàn toàn khác.
Nếu không có một người mẹ đủ kiên nhẫn để tin vào con mình, và nếu không có một ngôi trường đủ bao dung để hiểu trẻ em, có lẽ đứa trẻ ấy đã lớn lên với rất nhiều tổn thương.
Cảm xúc cuốn sách mang lại cho độc giả
Sự dễ thương trong những câu chuyện nhỏ
Một điều rất đặc biệt của Totto-chan bên cửa sổ là cuốn sách không cần những tình tiết kịch tính để khiến người đọc nhớ đến nó. Thay vào đó, nó được tạo nên từ những câu chuyện rất nhỏ, rất đời thường, nhưng lại khiến người ta mỉm cười một cách rất tự nhiên.
Có khi đó chỉ là hình ảnh cô bé Totto-chan đứng nói chuyện không ngừng với người bán vé tàu, vì cô bé quá tò mò về công việc của họ. Trong mắt người lớn, đó có thể là một đứa trẻ quá lắm lời. Nhưng khi đọc câu chuyện ấy, người ta lại thấy một đứa trẻ đang hào hứng khám phá thế giới xung quanh mình.
Hay như bữa trưa ở trường Tomoe, nơi thầy hiệu trưởng luôn nhắc học sinh mang theo “một chút của biển và một chút của núi”. Chỉ một câu nói rất giản dị thôi, nhưng nó khiến bữa ăn của trẻ em trở nên thú vị hơn rất nhiều. Không phải là một quy tắc khô khan về dinh dưỡng, mà là một cách nhẹ nhàng để trẻ hiểu rằng bữa ăn của mình cần có sự cân bằng.
Những chi tiết nhỏ như vậy xuất hiện xuyên suốt cuốn sách. Chúng không lớn lao, không mang tính giáo điều, nhưng lại khiến câu chuyện trở nên rất ấm áp và đầy sức sống.
Đọc những trang sách ấy, đôi khi người ta không nhận ra mình đang mỉm cười từ lúc nào.
Cảm giác bình yên khi đọc
Có lẽ một trong những lý do khiến cuốn sách này trở thành “cuốn sách đầu giường” của nhiều người là vì nó mang lại một cảm giác rất hiếm: sự bình yên.
Cuốn sách không có những biến cố lớn, không có cao trào căng thẳng hay những tình tiết khiến người đọc phải hồi hộp. Nó chỉ đơn giản là những mẩu ký ức tuổi thơ được kể lại bằng một giọng văn nhẹ nhàng và chân thành.
Nhưng chính sự giản dị ấy lại khiến người đọc cảm thấy dễ chịu.
Khi đọc, tôi luôn có cảm giác như mình đang nhìn thế giới qua đôi mắt của một đứa trẻ. Mọi thứ đều đáng tò mò: một chuyến tàu, một cánh đồng, một bữa trưa, hay chỉ là một cuộc trò chuyện rất dài với người lớn.
Thế giới trong cuốn sách ấy không vội vã, không ồn ào. Nó chậm rãi, dịu dàng và đầy những điều nhỏ bé đáng trân trọng.
Và có lẽ vì thế, mỗi lần mở lại vài trang của cuốn sách này, tôi luôn cảm thấy tâm trí mình chậm lại một chút, nhẹ nhàng hơn một chút như thể vừa bước vào một khoảng trời rất trong trẻo của tuổi thơ.
Những bài học và góc nhìn về trẻ em
Sau những câu chuyện nhỏ dễ thương và cảm giác bình yên khi đọc, điều khiến Totto-chan bên cửa sổ thực sự ở lại rất lâu trong suy nghĩ của tôi chính là những góc nhìn về trẻ em. Cuốn sách không cố gắng dạy dỗ người đọc bằng những bài học giáo điều, nhưng qua từng câu chuyện, nó khiến mình tự hỏi: chúng ta đã thực sự hiểu trẻ em chưa?
Bài học 1: Trẻ em không “phiền phức”, chúng chỉ đang tò mò
Trong ngôi trường đầu tiên, Totto-chan bị xem là một học sinh nghịch ngợm và khó dạy. Cô bé mở nắp bàn học liên tục, đứng nói chuyện với người ngoài cửa sổ, hay làm những việc mà giáo viên cảm thấy rất khó kiểm soát.
Nhưng khi đọc câu chuyện ấy, tôi lại thấy một điều khác: Totto-chan chỉ đang tò mò về thế giới xung quanh mình.
Cô bé muốn biết chiếc bàn hoạt động như thế nào.
Cô bé muốn trò chuyện với những người đi ngang qua vì thấy họ thú vị.
Cô bé đặt câu hỏi vì thật sự muốn hiểu mọi thứ.
Những hành động ấy, trong mắt người lớn, có thể bị gắn nhãn là “phiền phức”. Nhưng thực ra đó chỉ là biểu hiện rất tự nhiên của một đứa trẻ đang khám phá thế giới.
Cuốn sách khiến tôi nhận ra rằng đôi khi người lớn quá vội vàng gắn nhãn cho trẻ em, thay vì cố gắng hiểu điều gì đang diễn ra trong thế giới nhỏ bé của chúng.
Bài học 2: Lắng nghe trẻ em quan trọng hơn chúng ta nghĩ
Một trong những chi tiết nổi tiếng nhất trong cuốn sách là lần đầu Totto-chan gặp thầy hiệu trưởng của trường Tomoe.
Trong buổi gặp đó, cô bé nói chuyện liên tục suốt nhiều giờ. Những câu chuyện rất nhỏ, rất ngẫu nhiên, đó là bất cứ điều gì hiện lên trong đầu cô bé.
Thầy hiệu trưởng chỉ ngồi đó, kiên nhẫn lắng nghe.
Ông không cắt lời.
Không tỏ ra sốt ruột.
Không phán xét.
Chỉ đơn giản là lắng nghe.
Đọc đến đoạn này, tôi chợt nhận ra rằng điều đó thật hiếm. Người lớn thường dạy trẻ nói năng cho đúng, cư xử cho đúng, nhưng lại rất ít khi thực sự dành thời gian để nghe chúng nói.
Tôi nhớ lại hồi nhỏ tôi từng muốn kể cho mẹ nghe một điều thú vị, nhưng mẹ cứ làm việc khác và nói chuyện với người khác, tôi cứ gọi mẹ ơi mẹ ơi mãi. Sau đó thì mẹ tôi đã la tôi “không thấy mẹ đang nói chuyện hả”. Nhưng lúc đó tôi chưa biết phải đợi người khác nói xong thì mới được nói, tôi chỉ muốn kể câu chuyện của mình thôi. Cảm giác lúc đó hụt hẫng vô cùng.
Bài học 3: Mỗi đứa trẻ đều có nhịp phát triển riêng
Ở trường Tomoe, học sinh không bị ép phải học giống nhau hay phát triển theo một khuôn mẫu cố định.
Các em có thể bắt đầu ngày học bằng môn mình thích.
Các em học qua trải nghiệm, qua thiên nhiên, qua những hoạt động thực tế.
Những giờ học có thể diễn ra ngoài cánh đồng, trong khu rừng hay bất cứ nơi nào khiến trẻ em cảm thấy hứng thú.
Cách giáo dục ấy khiến tôi nghĩ rằng giáo dục không nên chỉ là việc truyền đạt thật nhiều kiến thức. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ giữ được sự tò mò và niềm vui học hỏi.
Bởi vì mỗi đứa trẻ đều có một nhịp phát triển riêng, một cách khám phá thế giới riêng.
Bài học 4: Giáo dục tốt bắt đầu từ sự tôn trọng trẻ em
Thầy hiệu trưởng của trường Tomoe có một niềm tin rất giản dị nhưng cũng rất mạnh mẽ:
“Mỗi đứa trẻ đều là một đứa trẻ tốt.”
Câu nói ấy nghe qua tưởng chừng đơn giản, nhưng nó thay đổi hoàn toàn cách người lớn nhìn trẻ em.
Khi tin rằng một đứa trẻ vốn dĩ là tốt, người lớn sẽ không vội vàng trách phạt hay phán xét. Thay vào đó, họ sẽ cố gắng hiểu lý do đằng sau hành vi của đứa trẻ.
Có lẽ đó cũng là lý do vì sao Totto-chan vỗn dĩ một cô bé từng bị xem là “khó dạy” lại có thể lớn lên trong một môi trường đầy sự tự tin và niềm vui.
Có một đoạn nhỏ trong câu chuyện về việc, Toto-chan làm rớt ví vào bể phốt và cô bé đã đào tất cả lên để tìm đồ. Khi đọc đến đoạn đấy tôi nghĩ rằng, nếu là mình hay bất kì ai thấy đứa trẻ nhà mình đang đào bể và thấy những đống C.Ứ.T tung tóe thì cũng sẽ phát điên lên. Nhưng thầy hiệu trưởng đã tới và nói chuyện như nói chuyện phiếm với bạn bè: “Toto-chan đang làm gì đấy?”. Sau khi Toto-chan nói rõ việc mình bị rớt ví xuống thì thầy cũng không giúp, không xen vào chỉ bào cố lên và nhớ lấp lại sau khi đã làm xong mọi việc.
Thầy đối xử với Toto-chan như một người lớn đang làm công việc của mình, điều này khiến Toto-chan cảm thấy mình có trách nhiệm. Dù hôm đó không tìm được đồ của mình nhưng Toto-chan đã tự hồi phục mọi điều như ban đầu.
Và chính điều đó khiến tôi nghĩ rằng đôi khi điều quan trọng nhất trong giáo dục không phải là phương pháp phức tạp, mà chỉ đơn giản là sự tôn trọng và niềm tin dành cho trẻ em.
Suy ngẫm về trẻ em
Sau khi đọc xong Totto-chan bên cửa sổ, điều còn ở lại trong tôi không chỉ là những câu chuyện dễ thương hay cảm giác bình yên. Cuốn sách khiến tôi bắt đầu tự hỏi những câu hỏi rất đơn giản nhưng cũng rất khó trả lời.
Chúng ta có thực sự hiểu trẻ em không?
Hay phần lớn thời gian, chúng ta chỉ đang cố gắng khiến chúng phù hợp với tiêu chuẩn của người lớn?
Người lớn thường mong trẻ em ngoan ngoãn, trật tự, học giỏi và cư xử đúng mực. Nhưng đôi khi trong quá trình đó, chúng ta vô tình quên mất rằng trẻ em cũng là những con người đang lớn lên, đang tò mò, đang thử nghiệm thế giới theo cách riêng của mình.
Một đứa trẻ nói quá nhiều có thể chỉ đang háo hức chia sẻ điều nó vừa khám phá.
Một đứa trẻ nghịch ngợm có thể chỉ đang tìm hiểu cách mọi thứ hoạt động.
Một đứa trẻ khác biệt có thể chỉ đang phát triển theo nhịp riêng của mình.
Những câu chuyện trong cuốn sách khiến tôi nghĩ nhiều đến điều đó.
Nếu ngày xưa Totto-chan không gặp được một ngôi trường như Tomoe, nơi mà sự tò mò được chấp nhận, sự khác biệt được tôn trọng. Có lẽ cô bé đã lớn lên với cảm giác mình là một đứa trẻ “có vấn đề”.
Nhưng thay vào đó, cô bé được lớn lên trong một môi trường tin rằng mỗi đứa trẻ đều có giá trị riêng.
Đôi khi tôi nghĩ rằng nếu nhiều trường học có thể mang tinh thần giáo dục như trường Tomoe, nơi trẻ em được lắng nghe, được tôn trọng và được phát triển theo cách của mình thì có lẽ rất nhiều đứa trẻ sẽ lớn lên tự tin hơn, hạnh phúc hơn và không phải mang theo những tổn thương vô hình từ những năm tháng đầu đời.
Có lẽ vì thế mà Totto-chan: Cô bé bên cửa sổ không chỉ là một cuốn sách dành cho trẻ em. Đây là cuốn sách dành cho cả những người đã trưởng thành, đặc biệt là những ai đang làm cha mẹ, làm thầy cô, hoặc đơn giản là những người từng là một đứa trẻ.
Nếu bạn có dịp, hãy thử đọc cuốn sách này một lần. Những câu chuyện nhỏ, nhẹ nhàng và đôi khi rất giản dị, nhưng lại khiến ta nhìn lại cách mình đối xử với trẻ em, cách mình nhìn nhận sự khác biệt, và cách một môi trường giáo dục có thể thay đổi cuộc đời của một đứa trẻ.
—————–
Linkachu – Người đã chiến đấu với cân nặng gần 20 năm và đang trên hành trình thử nghiệm phương pháp “ăn no vẫn giảm cân”
Đây là facebook của tớ! LinkachuMC
Tìm hiểu thêm về mình tại Linkachu.net
Vietnamese 
English