Trong các gia đình có trẻ con, tôi nhận thấy rằng mối quan hệ giữa người lớn và trẻ em đôi khi giống như một cuộc vật lộn thầm lặng.
Người lớn cố gắng dạy dỗ, uốn nắn, kiểm soát. Còn trẻ thì phản kháng, khóc lóc hoặc lặng lẽ thu mình lại.
Nhiều lúc nhìn những cảnh ấy, tôi tự hỏi: liệu mọi chuyện có thật sự cần phải căng thẳng như vậy không?
Khi đọc Totto-chan: Cô bé bên cửa sổ, tôi chợt nhận ra rằng rất nhiều điều người lớn vẫn thường cho là “vấn đề” ở trẻ nhỏ thực ra chỉ là sự tò mò, sự nhạy cảm và cách các em khám phá thế giới.
Câu chuyện về cô bé Totto-chan từng bị đuổi học vì quá nghịch lại cho thấy một điều rất giản dị:
Chỉ cần người lớn thay đổi cách nhìn một chút, rất nhiều khó khăn trong việc nuôi dạy trẻ có thể trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Dưới đây là 7 sai lầm về trẻ khiến chúng ta nhìn nhận và đối xử với trẻ chưa đúng cách.
Sai lầm đầu tiên: Coi trẻ em là những sinh vật “chưa biết gì”
Một sai lầm rất phổ biến của người lớn là cho rằng trẻ em còn quá nhỏ để hiểu thế giới. Vì vậy, chúng ta thường ngắt lời trẻ, bỏ qua những câu chuyện của chúng, hoặc xem suy nghĩ của chúng chỉ là những điều ngây ngô.
Nhưng trong Totto-chan: Cô bé bên cửa sổ, hiệu trưởng Kobayashi đã cư xử theo cách hoàn toàn khác. Trong lần đầu gặp Totto-chan, ông dành nhiều giờ chỉ để lắng nghe cô bé kể chuyện: từ chiếc bàn học có nắp mở lên ở trường cũ, đến những điều cô bé nhìn thấy trên đường đi học.
Ông không cắt ngang. Không phán xét. Ông chỉ kiên nhẫn lắng nghe.
Chính sự tôn trọng giản dị ấy đã khiến Totto-chan cảm thấy mình được nhìn nhận như một con người thật sự. Và khi một đứa trẻ cảm thấy mình được tôn trọng, hành vi của chúng cũng dần thay đổi. Totto-chan không còn là “cô bé nghịch ngợm bị đuổi học” nữa. Ở ngôi trường mới, cô bé bắt đầu học tập, khám phá và trưởng thành theo cách rất tự nhiên.
Khi được tin tưởng và được đối xử bằng sự tôn trọng, trẻ em thường trở nên tự tin hơn. Từ đó, các em dần hình thành khả năng suy nghĩ độc lập và cảm giác tự chủ với chính cuộc sống của mình.
Sai lầm thứ hai: trẻ con không hiểu những gì người lớn nói
Nhiều người lớn đôi khi trả lời qua loa khi trẻ đặt những câu hỏi khó. Có lúc đó chỉ là những câu nói đùa quen thuộc như: “Mẹ lượm con từ bụi chuối về” hay “Sau này mẹ có em rồi thì không thương con nữa đâu.” Người lớn thường nghĩ rằng trẻ còn nhỏ, nói gì chúng cũng tin, rồi một thời gian sau sẽ quên.
Nhưng với trẻ em, những câu nói tưởng chừng rất nhẹ ấy đôi khi lại để lại dấu vết tổn thương và ảnh hưởng sâu hơn chúng ta nghĩ.
Thực ra, trẻ em rất nhạy cảm với sự chân thành. Các em có thể chưa hiểu hết mọi điều trong thế giới của người lớn, nhưng lại cảm nhận rất rõ khi người lớn đang né tránh, nói cho qua, hoặc không thực sự coi câu hỏi của mình là nghiêm túc. Khi điều đó lặp lại nhiều lần, trẻ có thể dần ngại hỏi. Không phải vì chúng hết tò mò, mà vì chúng bắt đầu nghĩ rằng những thắc mắc của mình không thật sự quan trọng.
Trong tâm lý trẻ em, cảm giác được lắng nghe và được trả lời nghiêm túc có ý nghĩa rất lớn. Nó khiến trẻ tin rằng suy nghĩ của mình có giá trị, rằng việc đặt câu hỏi là điều bình thường và đáng được tôn trọng.
Khi trẻ hỏi, điều các em cần không phải là một câu trả lời hoàn hảo. Chúng chỉ cần một người lớn sẵn sàng dừng lại một chút, suy nghĩ, rồi từ tốn giải thích theo cách đơn giản và chân thành.
Bởi đôi khi, một sự thật được nói bằng giọng nhẹ nhàng lại mang đến cho trẻ cảm giác an toàn hơn nhiều so với những lời nói dối tưởng như vô hại.
Sai lầm thứ ba: Trẻ cần bị kiểm soát để tránh rắc rối
Nhiều cha mẹ luôn sống trong nỗi lo: sợ con ngã, sợ con làm bẩn quần áo, sợ con làm hỏng đồ. Vì thế, trẻ bị nhắc nhở liên tục: đừng chạy, đừng leo, đừng chạm vào cái đó.
Nhưng khi mọi thứ đều bị ngăn lại, trẻ cũng dần mất đi cơ hội khám phá thế giới bằng chính trải nghiệm của mình.
Trong Totto-chan: Cô bé bên cửa sổ, ngôi trường Tomoe lại chọn một cách khác. Trẻ em được leo cây, chạy nhảy, chơi đùa và khám phá thiên nhiên. Người lớn không vội vàng cấm đoán, mà chỉ lặng lẽ quan sát và hướng dẫn khi thật sự cần thiết.
Những trải nghiệm ấy giúp trẻ học cách tự cảm nhận giới hạn của mình, hiểu về thế giới và dần trở nên tự tin hơn.
Trẻ em không cần một tuổi thơ quá an toàn. Chúng cần một tuổi thơ đủ tự do để được thử, được sai và được lớn lên từ chính những trải nghiệm của mình.
Sai lầm thứ tư: Cấm đoán thay vì hướng dẫn
Khi trẻ làm điều gì đó người lớn không thích, phản ứng quen thuộc thường chỉ là:
“Không được.”
“Đừng làm thế.”
Những lời cấm đoán ấy có thể khiến trẻ dừng lại trong chốc lát, nhưng lại không giúp chúng hiểu vì sao hành động đó là sai. Khi không hiểu lý do, trẻ chỉ học cách sợ hãi hoặc lén làm khi người lớn không nhìn thấy.
Trong Totto-chan: Cô bé bên cửa sổ, cách giáo dục ở trường Tomoe lại rất khác. Thầy cô hiếm khi chỉ nói “không”. Họ kiên nhẫn giải thích để trẻ quan sát và đôi khi tự trải nghiệm để hiểu điều gì là đúng.
Bởi trẻ em học nhanh nhất không phải từ những mệnh lệnh, mà từ khoảnh khắc chúng tự nhận ra ý nghĩa của hành động mình làm.
Sai lầm thứ năm: Ra lệnh thay vì làm gương
Người lớn thường dạy trẻ bằng lời nói: hãy đọc sách nhiều hơn, hãy cư xử lịch sự, hãy kiên nhẫn với mọi người.
Nhưng trẻ em không học chủ yếu từ những lời dặn dò. Chúng học bằng cách quan sát.
Trẻ nhìn cách người lớn nói chuyện, cách họ đối xử với người khác, cách họ kiên nhẫn hay nóng vội trong những việc nhỏ hằng ngày. Và rất tự nhiên, trẻ sẽ bắt chước những điều đó.
Trẻ em không cần quá nhiều lời nhắc nhở.
Chúng chỉ cần những người lớn sống đúng với điều mình muốn dạy.
Sai lầm thứ sáu: Chỉ khen khi trẻ làm đúng, và phê phán khi trẻ làm sai
Trong nhiều gia đình, lời khen thường chỉ xuất hiện khi trẻ làm đúng. Khi trẻ đạt điểm cao, hoàn thành bài tốt, hay cư xử đúng như mong đợi, người lớn sẽ vui vẻ khen ngợi.
Nhưng khi trẻ làm sai, làm chưa tốt, hoặc đạt điểm thấp, phản ứng quen thuộc lại là trách móc hoặc thất vọng.
Điều đáng nói là trong nhiều trường hợp, người lớn chỉ nhìn vào kết quả mà không thật sự tìm hiểu nguyên nhân phía sau. Một bài kiểm tra điểm thấp có thể không phải vì trẻ lười biếng. Có khi đó là vì trẻ chưa hiểu bài, vì cách học chưa phù hợp, vì các em đang gặp khó khăn ở một phần kiến thức nào đó, hoặc đơn giản là vì trẻ đang mệt mỏi và chịu áp lực.
Khi kết quả trở thành thước đo duy nhất, trẻ rất dễ cảm thấy rằng mình chỉ được công nhận khi làm đúng. Điều này khiến nhiều em dần sợ sai, sợ bị đánh giá và ngại thử những điều mới.
Trong khi đó, việc học của trẻ vốn là một quá trình đầy những lần thử và sai. Một đứa trẻ cần được hướng dẫn để hiểu mình sai ở đâu, vì sao sai và làm thế nào để tốt hơn, chứ không chỉ đơn giản là bị phán xét vì kết quả chưa đạt.
Khi người lớn dành thời gian tìm hiểu nguyên nhân phía sau mỗi lần trẻ chưa làm tốt, thông điệp mà trẻ nhận được sẽ rất khác: lỗi sai không phải là điều khiến các em bị đánh giá, mà là một cơ hội để học thêm điều mới.
Điều trẻ cần nhất không phải chỉ là lời khen khi làm đúng, mà là sự đồng hành khi các em chưa làm tốt. Và chính trong những lúc như vậy, trẻ mới học được cách đứng dậy, sửa sai và trưởng thành.
Sai lầm thứ bảy: Trừng phạt mà không hiểu góc nhìn của trẻ
Một hành động của trẻ đôi khi bị người lớn đánh giá rất nhanh: nghịch ngợm, phá phách, không nghe lời.
Nhưng nếu nhìn từ góc nhìn của trẻ, nhiều hành động ấy chỉ đơn giản là sự tò mò một cách tự nhiên để khám phá thế giới.
Trong Totto-chan: Cô bé bên cửa sổ, Totto-chan từng bị xem là một học sinh “có vấn đề”. Cô bé bị đuổi khỏi trường chỉ vì quá hiếu động và đặt quá nhiều câu hỏi.
Thế nhưng khi bước vào trường Tomoe, nơi có những người lớn sẵn sàng lắng nghe và tin tưởng trẻ em, Totto-chan lại trở thành một cô bé đầy năng lượng, sáng tạo và đáng yêu.
Điều đó cho thấy đôi khi vấn đề không nằm ở đứa trẻ, mà ở cách người lớn nhìn nhận chúng.
Kết luận: Điều trẻ em cần nhất là sự thấu hiểu
Trẻ em không cần những phương pháp giáo dục quá phức tạp.
Điều chúng cần nhất đôi khi chỉ là những điều rất giản dị:
được lắng nghe,
được tôn trọng,
Và được tin tưởng.
Khi người lớn sẵn sàng nhìn trẻ bằng sự kiên nhẫn và thấu hiểu, nhiều điều trong việc nuôi dạy con trẻ sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Khi người lớn thay đổi góc nhìn, họ sẽ nhận ra rằng nhiều hành vi tưởng như “khó chịu” của trẻ thực ra chỉ là những nỗ lực đầu tiên của con người nhỏ bé ấy trong hành trình khám phá thế giới.
Và đôi khi, chính trẻ em lại là người giúp người lớn học lại những điều quan trọng nhất của cuộc sống: sự tò mò, niềm vui và lòng chân thành.
Tổng kết
Nếu ngày xưa Totto-chan không gặp được một ngôi trường như Tomoe, nơi sự tò mò được chấp nhận và sự khác biệt được tôn trọng, có lẽ cô bé đã lớn lên với cảm giác mình là một đứa trẻ “có vấn đề”.
Nhưng chỉ cần một môi trường đủ thấu hiểu, một người lớn đủ kiên nhẫn để lắng nghe, mọi thứ đã thay đổi. Cô bé từng bị xem là nghịch ngợm ấy lại trở thành một đứa trẻ đầy sức sống và sáng tạo.
Câu chuyện trong Totto-chan: Cô bé bên cửa sổ nhắc chúng ta rằng đôi khi điều cần thay đổi không phải là trẻ em, mà là cách người lớn nhìn nhận chúng.
Khi chúng ta hiểu được những sai lầm phổ biến này, chúng ta có thể nhìn những đứa trẻ “khó dạy” hay “bất trị” bằng một ánh mắt khác: kiên nhẫn hơn, bao dung hơn. Và đôi khi, chỉ cần một chút thấu hiểu, một đứa trẻ đã có thể lớn lên theo một hướng hoàn toàn khác.
—————–
Linkachu – Người đã chiến đấu với cân nặng gần 20 năm và đang trên hành trình thử nghiệm phương pháp “ăn no vẫn giảm cân”
Đây là facebook của tớ! LinkachuMC
Tìm hiểu thêm về mình tại Linkachu.net
Vietnamese 
English