Người xưa hiểu rất rõ một điều: thuyết phục người khác chưa bao giờ là việc dùng lý lẽ để thắng, mà là khiến đối phương tự nhìn ra điều nên làm. Vì vậy, họ không ưa nói nhiều đạo lý, cũng không thích tranh luận đúng hay sai. Thay vào đó, họ chọn cách từ tốn, tinh tế, nói vừa đủ, để người nghe có không gian suy ngẫm và tự đưa ra quyết định.
Trong Trí tuệ của người xưa, câu chuyện “Lời can khéo của vệ sĩ” thời Xuân Thu là một ví dụ tiêu biểu cho nghệ thuật thuyết phục như thế: điềm tĩnh, kín đáo nhưng vô cùng hiệu quả.
Khi lời nói thẳng không còn tác dụng
Thời Xuân Thu, nước Ngô có ý định đem quân đánh nước Sở, bấy giờ là một nước lớn, binh lực mạnh, lại có nhiều đồng minh. Nhà vua nước Ngô rất quyết tâm. Các quan trong triều liên tục can gián, phân tích lợi hại, chỉ ra nguy cơ thất bại. Nhưng càng khuyên, nhà vua càng không nghe.
Vấn đề không nằm ở chỗ họ nói sai. Vấn đề nằm ở chỗ họ nói thẳng vào điều nhà vua không muốn nghe. Với người đang nắm quyền, đã quyết tâm hành động, mọi lời phản đối trực diện đều rất dễ bị hiểu là chống đối.
Trong bối cảnh ấy, một người vệ sĩ đã chọn một con đường khác.
Kể một câu chuyện nhỏ nhưng khiến nhà vua tỉnh ra
Người vệ sĩ không bàn chuyện binh đao, cũng không nhắc đến nước Sở. Ông cố tình có những hành động lạ, khiến nhà vua tò mò và chủ động hỏi chuyện. Chỉ khi được hỏi, ông mới kể một câu chuyện:
“Có con bọ ngựa đang giơ càng định bắt con ve sầu phía trước. Nó hoàn toàn không hay biết rằng phía sau mình, một con chim sẻ đang núp sẵn, chờ lúc thích hợp để vồ lấy nó.”
Nhà vua nghe xong thì im lặng.
Không có lời khuyên trực tiếp. Không có sự phản bác. Nhưng hình ảnh ấy đã nói thay tất cả. Nếu nước Ngô dốc toàn lực đánh Sở, thì những nước khác sẽ đứng ngoài quan sát. Đợi lúc Ngô suy yếu vì chiến tranh, họ sẽ ra tay giống như con chim sẻ chờ sẵn sau lưng bọ ngựa.
Chính câu chuyện ấy đã khiến nhà vua từ bỏ ý định chinh phạt.
Bài học thứ nhất: Thuyết phục bắt đầu từ việc nhìn toàn cục
Người vệ sĩ không chỉ nhìn vào mục tiêu trước mắt, mà nhìn cả chuỗi hệ quả phía sau hành động. Đây là điều người xưa luôn coi trọng.
Người nóng vội thường chỉ thấy cái lợi trước mắt. Người tỉnh táo thì luôn tự hỏi:
- Sau việc này, ai là người hưởng lợi?
- Ai đang đứng ngoài quan sát?
- Mình có đang để lộ điểm yếu không?
Thuyết phục người khác chỉ hiệu quả khi bản thân người nói đã nhìn đủ rộng và đủ sâu, rồi truyền đạt điều đó một cách mềm mỏng, để đối phương hiểu rõ nguyên nhân và hậu quả.
Bài học thứ hai: Đừng dùng từ ngữ phản đối
Các quan trong triều nói đúng, nhưng cách nói khiến nhà vua cảm thấy mình đang bị phủ nhận. Người vệ sĩ thì không.
Ông không nói “bệ hạ sai rồi”.
Ông cũng không nói “không nên đánh Sở”.
Ông chỉ kể một câu chuyện, để nhà vua tự soi mình vào đó.
Người xưa rất hiểu tâm lý con người:
- khi cảm thấy bị phản đối, người ta sẽ cố bảo vệ quyết định của mình;
- khi cảm thấy được tôn trọng, người ta mới sẵn sàng lắng nghe.
Bài học thứ ba: Đóng vai trò dẫn đường
Sức mạnh của lời can khéo nằm ở chỗ:
- Không làm người nghe mất thể diện
- Không ép buộc họ phải thay đổi ngay
- Không tạo cảm giác bị dạy đời
Người vệ sĩ không “thắng” nhà vua bằng lời nói, mà để nhà vua tự đi đến kết luận. Đó là cấp độ cao nhất của thuyết phục.
Trong đời sống hiện đại, bài học này vẫn còn nguyên giá trị: từ góp ý trong công việc, thuyết phục đối tác, cho đến khuyên nhủ người thân.
Bài học thứ tư: Điềm tĩnh là nền tảng của mọi lời nói có sức nặng
Nếu người vệ sĩ nóng vội, muốn thể hiện mình hiểu biết, câu chuyện sẽ mất tác dụng. Chính sự điềm tĩnh, chậm rãi và không tranh công đã khiến lời nói của ông có trọng lượng.
Người xưa tin rằng:
- Người nói ít nhưng đúng lúc, lời sẽ sâu
- Người nói chậm nhưng trúng ý, người khác sẽ nhớ lâu
- Thuyết phục không nằm ở việc nói nhiều, mà ở nói đúng điều cần nói, vào đúng thời điểm.
Đối với chúng ta hiện tại, những người từ tốn, nói câu nào chắc câu đấy từ thần thái cũng đã toát ra vẻ đáng tin hơn những người bộp chộp, nói mà chưa kịp suy nghĩ.
Áp dụng các bài học vào thực tế
“Lời can khéo của vệ sĩ” không chỉ là một mẩu chuyện lịch sử. Nó là bài học về:
- Cách nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện
- Cách giao tiếp không gây đối đầu
- Cách dùng lời nói để dẫn dắt, không áp đặt
“Trí tuệ của người xưa” chứa nhiều câu chuyện như vậy ngắn, giản dị, nhưng càng đọc càng thấm. Đó là thứ trí tuệ không giúp ta thắng người khác, mà giúp ta tránh làm điều dại dột và giữ được đường dài.
Người xưa từng nói: nói trúng thì không cần nói nhiều.
Câu chuyện “Lời can khéo của vệ sĩ” chính là minh chứng rõ ràng cho điều đó.
Giữa một thời đại mà ai cũng muốn nói nhanh, phản ứng nhanh, học cách thuyết phục của người xưa nhắc ta một điều quan trọng:
muốn người khác nghe mình, trước hết hãy để họ được là chính họ.
Và đôi khi, một câu chuyện đúng lúc lại có sức nặng hơn cả trăm lời tranh luận.
Trí tuệ của người xưa là kiểu sách đọc nhẹ nhưng ngẫm thì lâu. Mỗi câu chuyện ngắn đều xoay quanh cách con người nói năng, xử thế và nhìn xa hơn một bước rất đời, rất thật. Không lên giọng dạy dỗ, chỉ kể chuyện rồi để người đọc tự rút ra bài học cho mình.
Nếu bạn thích những câu chuyện xưa nhưng áp vào đời nay vẫn thấy đúng, cuốn sách này rất đáng để đọc chậm từng trang.
Trên website, mình sẽ tiếp tục chia sẻ và phân tích thêm nhiều câu chuyện hay từ sách, theo góc nhìn gần gũi, dễ hiểu. Thấy hợp thì theo dõi để đọc tiếp nha biết đâu một câu chuyện nhỏ lại giúp bạn thông suốt một chuyện lớn.
—–
Linkachu – Người đã chiến đấu với cân nặng gần 20 năm và đang trên hành trình thử nghiệm phương pháp “ăn no vẫn giảm cân”
Đây là facebook của tớ! LinkachuMC
Vietnamese 
English