Dù không theo đạo Phật, mình vẫn thấy khái niệm “khổ” trong Phật học là một hệ thống tư duy rất cổ điển, thực tế và phù hợp với đời sống hiện đại một cách đáng ngạc nhiên.
Khi đọc sách “Khởi Chánh Niệm” mình thấy và hiểu “Khổ”, mình không có cảm giác đang học giáo lý hay triết lý cao siêu. Ngược lại, mình thấy như có ai đó đang gọi đúng tên những trạng thái tâm lý mà người trẻ ngày nay thường xuyên gặp, nhưng lại không biết phải diễn tả thế nào.
Bài viết này là những gì mình hiểu, chiêm nghiệm và tổng hợp lại. Nó không mang màu sắc tôn giáo, mà là một góc nhìn giúp chúng ta hiểu mình hơn và bớt khổ hơn.
“Khổ” không phải là khổ cực
Khi nghe đến chữ “khổ”, phần lớn chúng ta nghĩ ngay đến:
- Đau đớn
- Nghèo khó
- Bất hạnh
- Biến cố lớn
Nhưng trong Phật học, khổ không chỉ là đau.
Khổ là trạng thái không trọn vẹn và bất an, sinh ra khi tâm con người bám víu vào những điều vốn dĩ luôn thay đổi.
Vì vậy, bạn hoàn toàn có thể:
- Có công việc ổn
- Có người bên cạnh
- Có cuộc sống nhìn từ ngoài vào là “ổn áp”
… nhưng bên trong vẫn:
- Mệt mỏi
- Trống rỗng
- Không yên
- Luôn thấy thiếu một điều gì đó
Trạng thái đó cũng là khổ, chỉ là khổ tinh tế và khó gọi tên hơn.
“Khổ khổ” là nỗi khổ của thế gian
Khổ khổ là loại khổ rõ ràng nhất, gắn liền với những gì rất đời:
- Áp lực tài chính
- Stress công việc
- Tổn thương trong các mối quan hệ
- Bệnh tật, mệt mỏi, mất ngủ
Gọi là khổ khổ vì bản thân nó đã là khổ rồi, không cần phân tích thêm.
Đây là nỗi khổ mà ai cũng từng trải qua. Và quan trọng nhất: Không có gì sai khi bạn đang ở trong nó.
“Hoại khổ” là khổ vì sự vô thường
Hoại khổ xuất hiện khi những điều từng tốt đẹp không còn như trước:
- Một mối quan hệ dần thay đổi
- Một công việc không còn khiến bạn hứng thú
- Tuổi trẻ, năng lượng, ngoại hình dần đi xuốngg
Không phải vì những thứ đó tệ,
mà vì chúng không bền.
Hoại khổ nhắc con người về một sự thật rất cũ nhưng luôn đúng:
Mọi thứ đều vô thường.
Và khi ta không chấp nhận điều đó, khổ sẽ xuất hiện.
“Hành khổ” là khổ do chính tâm mình tạo ra
Đây là loại khổ âm thầm nhất, và cũng là loại khiến người hiện đại mệt mỏi nhất.
“Hành” ở đây không phải hành động bên ngoài, mà là hành động của tâm:
- Suy nghĩ liên tục không dừng
- Tự trách bản thân
- Lo lắng về tương lai
- So sánh mình với người khác
- Diễn đi diễn lại một câu chuyện trong đầu
Có thể bạn không gặp biến cố lớn,
nhưng tâm bạn không lúc nào được nghỉ.
Chính dòng suy nghĩ đó là thứ khiến bạn khổ.
Con người hiện đại khó hạnh phúc vì chưa hiểu về “khổ”
Không hẳn vì họ thiếu điều gì,
mà vì họ:
- Không nhận ra mình đang khổ theo kiểu nào
- Đồng nhất bản thân với cảm xúc
- Để cảm xúc điều khiển hành động
Thế là:
- Giận → nói những lời làm mình hối hận
- Buồn → tự làm tổn thương mình
- Lo → mất kiểm soát
Khổ từ chỗ nhỏ, dần dần lớn lên lúc nào không hay.
Quan sát “khổ”: điều làm “khổ: tan biến
Trong Khởi Chánh Niệm, có một ý khiến mình rất tâm đắc:
Khi bạn quan sát trong tĩnh lặng, mọi thứ sẽ tự biến mất.
Nghe có vẻ trừu tượng, nhưng thật ra rất dễ hiểu.
Ví dụ: cơn tức giận như một đống lửa
Hãy tưởng tượng:
- Cơn tức giận là một đống lửa
- Mỗi suy nghĩ tiêu cực → thêm củi
- Mỗi lời nói qua lại → thêm xăng
- Mỗi lần diễn lại câu chuyện → lửa cháy to hơn
Khi bạn mất kiểm soát, bạn đang liên tục cung cấp nhiên liệu cho lửa.
Nhưng nếu bạn:
- Dừng lại
- Không nói
- Không nghĩ thêm
- Chỉ quan sát cơn giận đang có mặt
Thì chuyện gì xảy ra?
- Lửa không còn nhiên liệu
- Nó không thể cháy lớn hơn
- Và rồi… nó tự tàn
Không phải vì bạn ép nó tắt,
mà vì bạn không nuôi nó nữa.
Quan sát không phải là trốn tránh
Quan sát không phải:
- Giả vờ ổn
- Đè nén cảm xúc
- Cố gắng tích cực
Quan sát là:
- “À, đây là giận.”
- “À, đây là buồn.”
- “À, đây là bất an.”
Chỉ nhìn, không phán xét, không phản ứng.
Khi đó:
bạn không còn là cảm xúc
bạn là người đang nhìn thấy cảm xúc
Và chính khoảng cách nhỏ đó giúp bạn bớt khổ.
Về sách “Khởi Chánh Niệm”
Khởi Chánh Niệm không phải một cuốn sách dạy đạo.
Nó giống như một bản hướng dẫn sử dụng tâm trí nhẹ nhàng, dễ áp dụng vào cuộc sống hàng ngày.
Tuy nhiên văn phong của nó vẫn còn có phần phức tạp và chưa thực sự phù hợp với những người mới đọc sách. Đây là một quyển sách cần đọc chậm và suy nghĩ nhiều với lượng nội dung khá lớn. Bạn nên suy xét trước khi mua.
Bài viết này chỉ đề cập đến 1 phần rất nhỏ trong cuốn sách cộng thêm chiêm nghiệm và nói theo ngôn ngữ của mình.
—————
Linkachu- người đã chiến đấu với cân nặng gần 20 năm và thử nghiệm thành công phương pháp ăn no đầy đủ chất vẫn giảm cân, không cần tập luyện.
Sẵn sàng đồng hành hướng nghiệp và định vị phát triển cho độ tuổi từ 18-33.
Đây là facebook của tớ! LinkachuMC
Tìm hiểu thêm về mình tại Linkachu.net
Vietnamese 
English