Trẻ tự tin là điều ba mẹ luôn mong ngóng từ khi các con còn rất nhỏ. Có phải ba mẹ đã từng thấy con mình nép sau lưng khi có người lạ đến nhà, cúi gằm mặt khi được gọi trả lời, hay đứng im nhìn các bạn chơi đùa mà không dám bước vào?
Có những đứa trẻ rất ngoan, rất hiểu chuyện nhưng luôn nhút nhát và sợ mình làm sai, dẫn tới bé bị chậm chạp hơn và luôn chần chừ và sợ hãi.
Và điều khiến ba mẹ lo nhất đôi khi không phải là điểm số mà mỗi khi nhìn con và nghĩ rằng:
“Con mình nhút nhát quá”
Nhiều người nghĩ tự tin là tính cách bẩm sinh. Nhưng thật ra, phần lớn sự tự tin của trẻ được tạo nên từ những trải nghiệm rất nhỏ mỗi ngày. Một đứa trẻ sẽ dần mạnh dạn hơn khi con tin rằng:
- Mình được lắng nghe
- Mình có thể làm được
- Và mình vẫn được yêu thương kể cả khi mắc lỗi
Ngược lại, nếu lớn lên trong cảm giác luôn sợ sai, sợ bị chê hay sợ làm chưa đủ tốt, trẻ sẽ dần thu mình lại để tự bảo vệ bản thân.
Dấu hiệu trẻ đang thiếu tự tin
Không phải đứa trẻ ít nói nào cũng nhút nhát. Nhưng ba mẹ có thể chú ý nếu con thường xuyên:
- Né tránh giao tiếp bằng mắt
- Biết đáp án nhưng không dám phát biểu
- Nói rất nhỏ hoặc hay lí nhí trong miệng
- Bám chặt lấy ba mẹ khi ra ngoài
- Khó khăn trong việc kết bạn
- Sợ thử điều mới
- Không dám chào hỏi
- Ngại bày tỏ ý kiến
- Luôn tìm kiếm sự chấp thuận
Nhận diện được những biểu hiện này để ba mẹ có thể dễ dàng hơn trong việc thấu hiểu nội tâm của con nhỏ, và ẩn phía sau những biểu hiện ấy thường là những suy nghĩ :
“Mình không đủ giỏi để làm điều này.” “”Mình sợ sai”
Và điều đáng nói là, niềm tin ấy không xuất hiện trong một ngày. Nó được hình thành từ cách trẻ được phản hồi mỗi ngày từ lời nói, ánh mắt cho đến thái độ của người lớn xung quanh.
Hành trình giúp con xây dựng sự tự tin không phải là cố gắng biến con thành một phiên bản khác hoạt bát hơn, nổi bật hơn hay “giỏi hơn” trong mong muốn của người lớn.
Mà là giúp con dần có đủ sức mạnh nội tại để con không còn sợ hãi khi được là chính mình.
Đó là một hành trình rất dài, không thể vội vàng trong vài lời động viên hay vài bài học kỹ năng. Trẻ cần được lắng nghe, được công nhận, được phép sai và được đồng hành đủ kiên nhẫn để từng chút một xây dựng niềm tin vào bản thân.
Và trong hành trình ấy, ba mẹ cùng thầy cô chính là những người có ảnh hưởng lớn nhất đến cách trẻ nhìn nhận giá trị của chính mình. Dưới đây chúng ta sẽ cùng tìm hiểu 5 hành động nhỏ hằng ngày để giúp con trau dồi sức mạnh nội tại của mình, trở nên tự tin hơn ngày qua ngày.
Cho trẻ “dạy lại” một điều gì đó
Có lần mình hỏi cháu mình: “Con chỉ cô cách chơi trò này được không?”
Ban đầu bé nói rất nhỏ. Nhưng chỉ vài phút sau, bé bắt đầu nói nhanh hơn, mắt sáng hơn và liên tục: “Không phải vậy đâu, cô phải làm như này nè!”
Khoảnh khắc đó mình thấy rất thú vị, bé nhút nhát ban đầu đã ngày càng nói rõ hơn và tự tin, vui vẻ hơn trong lời nói của mình. Thật vậy, có một cách rất đơn giản để giúp trẻ tự tin hơn, nhưng nhiều người lớn lại vô tình bỏ qua: Hãy cho trẻ cơ hội được “dạy lại” một điều gì đó.
Khi một đứa trẻ được đứng ở vị trí người hướng dẫn, điều xảy ra không chỉ là việc “nói lại kiến thức”. Trẻ bắt đầu:
- Sắp xếp suy nghĩ rõ ràng hơn
- Ghi nhớ kiến thức sâu hơn
- Tin rằng bản thân “mình làm được”
- Và quan trọng nhất: cảm thấy tiếng nói của mình có giá trị
Rất nhiều trẻ hiểu bài, nhưng vẫn thiếu tự tin vì luôn ở vai trò người nghe, người làm theo, người được sửa sai. Trong khi đó, khoảnh khắc trẻ được giải thích cho người khác, não bộ sẽ chuyển từ “tiếp nhận” sang “làm chủ”. Điều này giúp trẻ có cảm giác chắc chắn hơn với chính kiến thức và khả năng của mình.
Một đứa trẻ tự tin không phải là đứa trẻ nói to nhất. Mà là đứa trẻ dám giơ tay, dám diễn đạt suy nghĩ và không quá sợ việc mình nói sai. Và bắt đầu xây dựng hành trình tự tin cho đứa trẻ của bạn có thể đơn giản bắt đầu bằng câu: “Con chỉ cho mẹ cái này nhé?”1
Lắng nghe con nghiêm túc, kể cả khi câu chuyện rất “trẻ con”
Có những lúc trẻ chạy tới rất hào hứng: “Mẹ ơi, hôm nay con thấy một đám mây giống con khủng long!”
Với người lớn, đó có thể chỉ là một câu chuyện vu vơ. Nhưng với trẻ, đó là lúc con đang cố chia sẻ thế giới của mình. Nếu người lớn liên tục: “Ừ rồi rồi”, “Để mẹ làm việc đã”, “Có gì đâu mà kể”, thì trẻ sẽ dần học cách giữ mọi thứ trong lòng.
Mình vẫn còn nhớ mãi cảm giác hụt hẫng khi mình 5 tuổi, mình thấy điều gì đó ngoài đường và muốn kể với mẹ vô cùng, nhưng mẹ lại đang bận nói chuyện với cô mình mà không chú ý đến mình, mình cứ kêu mẹ mãi, thậm chí mặc kệ lời nhắc không được cắt lời người khác. Nhưng mình vẫn bị mẹ làm lơ và mắng, sau hôm đấy, mình không còn thường xuyên chia sẻ những chuyện mình thấy vui vẻ với mẹ nữa. Và thói quen ấy đã theo mình mấy chục năm.
Theo tâm lý học phát triển, lòng tự trọng của trẻ được hình thành thông qua phản ứng từ người chăm sóc. Khi được lắng nghe, trẻ cảm thấy: “Mình quan trọng.”
Nhưng khi thường xuyên bị xem nhẹ, trẻ sẽ dần tin rằng: “Ý kiến của mình không đáng để người khác chú ý.”
Điều đau lòng là: Một đứa trẻ im lặng quá lâu thường không phải vì con không có điều để nói.
Mà vì con nghĩ: “Nói ra cũng chẳng ai thật sự muốn nghe.” Tệ hơn là khi nói sai còn có thể bị la mắng và ăn đòn.
Mình đã từng thấy những đứa trẻ mỗi khi nói gì, làm gì cũng nhìn vào mặt ba mẹ chúng. Em sợ nếu làm sai thì sẽ bị chửi. Thật sự, những đứa trẻ hay bị ngắt lời, mắng mỏ hay nặng hơn là đánh đập sẽ luôn rất nhút nhát.
Cho con thử những điều mới
Nhiều ba mẹ thấy con sợ sẽ thương và muốn bảo vệ con ngay. Nhưng đôi khi, chính việc tránh mọi nỗi sợ lại khiến trẻ mất dần sự tự tin. Não bộ của trẻ luôn ưu tiên điều quen thuộc. Vì với não: “Quen thuộc = an toàn.”
Nếu trẻ chỉ ở mãi trong vùng an toàn:
- Con sẽ không có trải nghiệm mới
- Không có cơ hội vượt qua nỗi sợ
- Và cũng không có ký ức: “Mình đã từng làm được.”
Đó có thể chỉ là:
- tự gọi món ăn
- thử tham gia một trò chơi
- làm quen với bạn mới
- tập bơi
- tập nhảy
- học âm nhạc
Những việc rất nhỏ. Nhưng mỗi lần vượt qua được, trẻ sẽ tích lũy thêm một chút can đảm, cũng thêm chút quen thuộc với thế giới. Dần dần, bé tích lũy được nhiều trải nghiệm rồi sẽ tự tin hơn khi làm lại chính việc đó, thậm chí những việc chưa từng làm cũng không còn làm bé thấy sợ hãi nữa.
Ngoài ra, các lớp học thêm và các hoạt động thể chất cũng giúp bé có thêm các kỹ năng, từ đó tự tin hơn khi tiếp xúc với bạn bè và những người khác.
Cho con tự làm những việc nhỏ mỗi ngày
Có những đứa trẻ đã lớn nhưng vẫn luôn chờ người lớn làm giúp mọi thứ.
Không phải vì con lười biếng. Mà vì con chưa từng thật sự tin rằng mình có thể tự làm.
- Tự mặc quần áo.
- Tự dọn bàn học.
- Tự chuẩn bị cặp sách.
Những việc tưởng rất nhỏ ấy lại là cách não bộ học về năng lực bản thân. Mỗi lần trẻ tự hoàn thành một việc, não sẽ ghi nhận: “Mình tạo ra được kết quả.”
Từ đó hình thành cảm giác:
- Mình có khả năng
- Mình làm được
- Mình không quá phụ thuộc vào người khác
Ngược lại, nếu người lớn luôn bao bọc làm thay con, hoặc sửa ngay khi con làm và luôn có tâm thế sợ con làm không được, làm không tốt. Trẻ sẽ mất đi sự chủ động trong các công việc. Cho trẻ tự làm, tự lựa chọn và tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình cũng là cách nhanh nhất để trẻ quen với việc phải suy nghĩ và tư duy để làm từ những việc nhỏ bé.
Cho con được phép thất bại
Chúng ta sẽ cùng đi đến một cảnh rất quen thuộc: Một đứa trẻ làm đổ ly sữa, con lập tức hoảng hốt nhìn người lớn. Điều con sợ đôi khi không phải ly sữa bị đổ mà là ánh mắt thất vọng hay lời la mắng to tiếng sau đó.
Rất nhiều trẻ lớn lên với nỗi sợ mắc lỗi. Vì mỗi lần sai đều gắn với việc sẽ bị mắng, bị so sánh và bị chê trách. Dần dần, não bộ sẽ hiểu rằng: “Sai = nguy hiểm.” Và khi đó, trẻ bắt đầu né tránh thử thách, ngại phát biểu và không dám thử điều mới. Việc ba mẹ có sự bình tĩnh và dịu dàng trong quản lý cảm xúc có ảnh hưởng rất lớn đến trẻ trong giai đoạn đầu này. Nếu khi bé làm sai, ba mẹ dịu dàng hướng dẫn trẻ cách khắc phục hậu quả và chỉ dạy nhẹ nhàng thì đứa trẻ lớn lên sẽ có trí thông minh cảm xúc cao và có thể kiểm soát tốt hơn cảm xúc của mình.
Kết
Trẻ tự tin như nào là điều được xây từ những điều rất nhỏ. Không có lớp học nào khiến trẻ tự tin chỉ sau một ngày. Nhưng mỗi lần trẻ được lắng nghe, được thử điều mới, được tự quyết định, được phép sai và được công nhận là mỗi lần trẻ tích lũy thêm niềm tin vào bản thân mình. Hãy thử từ những điều nhỏ nhấ,t kiên nhẫn và yêu thương những đứa nhỏ, rồi có ngày bạn sẽ tự mình đúc kết ra bí quyết cho câu hỏi “làm sao để con tự tin hơn?”
Mình có cảm hứng về chủ đề này khi đọc quyển sách “Totto-chan: Cô bé bên cửa sổ”. Đây là một quyển sách rất hay về các tình huống giáo dục trẻ, đi theo hành văn của một câu chuyện rất nhẹ nhàng. Quyển sách mang lại cho mình cảm giác rất yên bình, và nếu bạn muốn hiểu hơn về trẻ nhỏ, bạn rất nên đọc thử quyển sách này.
—————–
Linkachu – Người đã chiến đấu với cân nặng gần 20 năm và đang trên hành trình thử nghiệm phương pháp “ăn no vẫn giảm cân”
Đây là facebook của tớ! LinkachuMC
Vietnamese 
English